وضع آنان اين بازماندگان ، به آستانهء تواضع و ذلّت فرود آيند عاقلانه‌تر است از اينكه آنها را وسيلهء سربلندى و عزّت خود بدانند ( آرى ! ) اين به جهت آن است كه آنها با چشمان كم‌نور به مردگان خود نگريستند و در درياى جهل و غرور فرو رفتند ، اگر شرح‌حال آنان را از عرصه‌هاى ويران شدهء آن ديار و خانه‌هاى خالى مىپرسيدند در پاسخ به آنها مىگفتند : آنها در زمين گم شدند ( و اجسادشان خاك و پراكنده شد ) ؛ ولى شما از روى جهل همان مسير آنها را ادامه داديد در حالى كه از روى جمجمه‌هايشان عبور مىكنيد و روى اجسادشان زراعت مىنماييد و از آنچه آنها باقى گذاردند مىخوريد و در خانه‌هاى آنها كه رو به ويرانى مىرود سكونت مىگزينيد ( شما بر آنها مىگرييد ) در حالى كه روزهايى كه در ميان شما و آنها قرار دارد بر شما مىگريند و نوحه‌گرى مىكنند ! شرح و تفسير تفاخر بىمعنا به جاى عبرت گرفتن ! همان‌گونه كه در بالا اشاره شد اين خطبه يكى از مهم‌ترين و جامع‌ترين و مؤثّرترين خطبه‌هاى امير مؤمنان على عليه السّلام است . ابن ابى الحديد تعريفات عجيبى دربارهء اين خطبه دارد و آن را از نظر فصاحت و بلاغت بىنظير مىشمرد و مىگويد : كسى كه آن را بررسى كند ، كلام معاويه دربارهء على عليه السّلام را باور خواهد كرد . او مىگفت : « و اللّه ما سنّ الفصاحة لقريش غيره ؛ به خدا سوگند فصاحت را براى قريش غير او بنيانگذارى نكرد » . سپس به اين نكته مىپردازد كه گاهى شعرا هنگام شنيدن اشعار فصيح و بليغ سجده مىكردند و مىگفتند همان‌گونه كه قاريان قرآن مواضع سجود قرآن را مىدانند ما نيز مواضع سجود شعر را مىدانيم آنگاه ابن ابى الحديد مىافزايد سزاوار است تمام فصحاى عرب اجتماع كنند و اين خطبه بر آنها خوانده شود و